Άσθμα και αλλεργικές παθήσεις των αεραγωγών: Πώς συνδέονται

Περισσότερα από 350 εκατομμύρια άτομα παγκοσμίως υποφέρουν από άσθμα, ενώ μεταξύ του 10% και του 50% του πληθυσμού, ανάλογα με τη γεωγραφική τοποθεσία, ταλαιπωρείται από αλλεργική ρινίτιδα. Μελέτες έχουν δείξει πως το ποσοστό των περιστατικών άσθματος που καταγράφεται σε ασθενείς με αλλεργική ρινίτιδα φτάνει το 38%, ενώ το ποσοστό των ρινικών συμπτωμάτων που εμφανίζονται σε ασθενείς με άσθμα μπορεί να φτάσει έως και το 85%.

Τα στοιχεία αυτά δείχνουν μια στενή σχέση του άσθματος με άλλες αλλεργικές παθήσεις των αεραγωγών, που καθιστά την ανάγκη εξέτασης, διάγνωσης και κοινής αντιμετώπισής τους επιτακτική. Αυτή ακριβώς η σύνδεση είναι και το βασικό θέμα της φετινής Παγκόσμιας Εβδομάδας Αλλεργίας, από τις 5 έως τις 11 Ιουνίου, που έχει ως στόχο να αυξήσει τη γνώση γύρω από το πώς το άσθμα και οι αλλεργικές παθήσεις των αεραγωγών σχετίζονται και πόσο σημαντικό είναι τόσο για τους ασθενείς όσο και για τους ιατρούς να τις καταλαβαίνουν και να τις διαχειρίζονται μαζί.

Οι αλλεργικές παθήσεις των αεραγωγών του αναπνευστικού συστήματος είναι οι πιο συνήθεις χρόνιες παθήσεις. Αυτές οι παθήσεις που περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, το άσθμα, την αλλεργική ρινίτιδα, τη χρόνια ρινοκολπίτιδα, τον χρόνιο βήχα, την ηωσινοφιλική βρογχίτιδα, την αλλεργική βρογχοπνευμονική μυκητίαση, συχνά συμβαίνουν ταυτόχρονα. Τα αερογενή αλλεργιογόνα, όπως η οικιακή σκόνη, η μούχλα και η γύρη που εισέρχονται στον οργανισμό μέσω της μύτης, μπορούν να πυροδοτήσουν φλεγμονή σε περισσότερα από ένα σημεία των αεραγωγών. Έτσι, αν ένας άνθρωπος είναι ευαίσθητος σε αυτά τα ερεθίσματα, μπορεί να βιώσει μια αλλεργική αντίδραση με συμπτώματα όπως η δύσκολη αναπνοή, ο συριγμός, ο βήχας και τα φλέγματα.

Οι ιατροί μπορούν να αναγνωρίσουν και να ταυτοποιήσουν τις αλλεργικές παθήσεις των αεραγωγών, εντοπίζοντας αυτά τα συμπτώματα σε μια κλινική εξέταση, αλλά και μέσω διαγνωστικών τεστ. Επειδή οι αλλεργίες και το άσθμα συχνά εκδηλώνονται μαζί και οι λοιπές αλλεργικές παθήσεις των αεραγωγών μπορούν να

επιδεινώσουν το άσθμα, είναι σημαντικό να διαγνωσθούν και να αντιμετωπιστούν μαζί. Μάλιστα, σε πολλά μέρη του κόσμου οι αλλεργιολόγοι διαθέτουν συγκεκριμένες θεραπευτικές επιλογές για να βοηθήσουν τους ασθενείς να διαχειριστούν το άσθμα και τις αλλεργίες, όλα όμως ξεκινούν από την κατανόηση του πώς το άσθμα και οι αλλεργίες των αεραγωγών συνδέονται.

Οι αλλεργίες

Η αλλεργία είναι η απόρροια της υπερευασθησίας του ανοσιακού μας συστήματος σε συστατικά του περιβάλλοντος που δεν είναι παθογόνα, άρα δεν είναι επικίνδυνα για τον οργανισμό, όπως για παράδειγμα η γύρη. Ένα φυσιολογικό άτομο ανέχεται την επαφή με αυτά τα αλλεργιογόνα χωρίς υπεραντίδραση του ανοσιακού του συστήματος. Αντίθετα, ένα αλλεργικό άτομο πάσχει από διαταραχή της ανοσολογικής ανοχής σε κάποια αλλεργιογόνα, με συνέπεια, όταν έρθει σε επαφή μαζί τους, να υπεραντιδρά και να εκδηλώνει αλλεργικά συμπτώματα.

Τις τελευταίες δεκαετίες η αύξηση των αλλεργικών παθήσεων είναι σημαντική και σε κάποιες από αυτές εμφανίζεται ακόμα και τετραπλάσια σε μια περίοδο 30 ετών. Οι επιστήμονες αναζητούν την ερμηνεία του άλματος αυτού στην αλλαγή των περιβαλλοντικών συνθηκών. Επίσης, οι αλλεργικές νόσοι είναι σε έναν βαθμό και κληρονομικές, με τις πιθανότητες ενός παιδιού με αλλεργικούς γονείς να εκδηλώσει αλλεργία να αυξάνονται άνω του 50%.

Η αλλεργική ρινίτιδα

Η πιο συχνή αλλεργική πάθηση των αεραγωγών είναι η αλλεργική ρινίτιδα. Πρόκειται για μια συστηματική φλεγμονώδη νόσο, που προκαλείται από την έκθεση σε αλλεργιογόνους παράγοντες και επηρεάζει τις μεμβράνες στο εσωτερικό της μύτης. Οι βασικότερες αιτίες που την πυροδοτούν είναι το γρασίδι και η γύρη από τα λουλούδια και τα δέντρα, ενώ και η μόλυνση του περιβάλλοντος μπορεί να την επηρεάσει. Η αλλεργική ρινίτιδα μπορεί να έχει εποχιακό ή και ετήσιο χαρακτήρα. Στη μεν πρώτη περίπτωση εκδηλώνεται στην αρχή της άνοιξης, οπότε η ανθοφορία βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη. Στη δε δεύτερη προκαλείται κυρίως από τα ακάρεα της σκόνης στο σπίτι μας, από μύκητες, αλλά και από χημικές ουσίες, όπως είναι τα

απορρυπαντικά. Κάποιες φορές μια αλλεργική ρινίτιδα μπορεί να υποκρύπτει και μια ανατομική ανωμαλία, όπως για παράδειγμα ένα σκολιωτικό διάφραγμα ή αδενοειδείς εκβλαστήσεις στις παιδικές κυρίως ηλικίες.

Η αλλεργική ρινίτιδα εκδηλώνεται με συμπτώματα που μοιάζουν συχνά με αυτά του κοινού κρυολογήματος: φαγούρα στη μύτη, φτέρνισμα, μπούκωμα, φαγούρα στον λαιμό, βήχα, καταρροή, πονοκέφαλο. Η χορήγηση αντισταμινικών και η εφαρμογή ρινικών ψεκασμών, κυρίως κορτικοστεροειδών είναι η βασικότερη μέθοδος αντιμετώπισης, που δεν θεραπεύει όμως την αλλεργική ρινίτιδα, απλώς ανακουφίζει τα συμπτώματά της. Στις περιπτώσεις που το αίτιο είναι ανατομικό, μπορεί να απαιτηθεί χειρουργική αντιμετώπιση.

Χρόνια ρινοκολπίτιδα (ιγμορίτιδα)

Οι αλλεργίες και οι λοιμώξεις των ιγμορείων συνδέονται στενά και έχουν συχνά κοινά συμπτώματα. Μάλιστα, αλλεργίες που δεν έχουν αντιμετωπιστεί εγκαίρως ενδέχεται να οδηγήσουν σε ιγμορίτιδα. Δεν είναι τυχαίο πως οι λοιμώξεις των παραρρίνιων κόλπων εκδηλώνονται συνήθως μετά από ρινική συμφόρηση που προκλήθηκε από ένα κρυολόγημα ή μια αλλεργική κρίση.

Η χρόνια ρινοκολπίτιδα ή ιγμορίτιδα είναι μια βακτηριακή φλεγμονή των παραρρίνιων κόλπων που διαρκεί περισσότερο από 12 εβδομάδες. Είναι απόρροια επίκτητων ή συγγενών ανατομικών ανωμαλιών και εκδηλώνεται με ρινική συμφόρηση, πόνο στο πρόσωπο και συγκεκριμένα στο ιγμόρειο ή στο μέτωπο, οδονταλγία, βήχα, πονοκέφαλο, οπισθορινική καταρροή, δύσπνοια, αλλά και πυρετό.

Στην οξεία της μορφή η νόσος ξεκινά ως ιογενής λοίμωξη του ανώτερου αναπνευστικού και επιδεινώνεται εξαιτίας μιας ανατομικής ανωμαλίας. Η χρόνια φλεγμονή μπορεί να οδηγήσει ακόμα και σε αλλαγές στο βλεννογόνο, ενώ αντιμετωπίζεται κατά κύριο λόγο με αντιβίωση. Υπάρχουν βέβαια περιπτώσεις όπου μπορεί να απαιτηθεί ακόμα και χειρουργική λύση, καθώς συχνά η νόσος είναι ιδιαίτερα ανθεκτική σε φαρμακευτικές αγωγές. Εν προκειμένω η ενδοσκοπική χειρουργική των παραρρίνιων κόλπων είναι η πλέον σύγχρονη θεραπευτική λύση.

Το άσθμα

Το άσθμα είναι μια χρόνια φλεγμονή των αεραγωγών, η οποία οδηγεί σε οίδημα και σύσπασή τους, για να αποφευχθεί η είσοδος του αλλεργιογόνου στον οργανισμό, με συνέπεια η ροή του αέρα στους πνεύμονες να γίνεται δυσκολότερη. Παράλληλα, προκαλείται βήχας, σε μια προσπάθεια του οργανισμού να απομακρύνει το αλλεργιογόνο, ενώ παράγεται βλέννη για την προστασία του εσωτερικού των βρόγχων. Ο χρόνιος χαρακτήρας της φλεγμονής δημιουργεί ένα υπόστρωμα ευαισθησίας των αεραγωγών σε αλλεργιογόνα, με συνέπεια οι κρίσεις άσθματος να πυροδοτούνται ακόμα και με μικρά ερεθίσματα. Αυτή η βρογχική υπεραντιδραστικότητα, όπως ονομάζεται, είναι κοινή και σε άτομα που αντιμετωπίζουν άλλες αλλεργικές παθήσεις των αεραγωγών.

Τα βασικότερα συμπτώματα του άσθματος είναι η κομμένη ανάσα, το «βράσιμο» στο στήθος κατά την αναπνοή και δη την εκπνοή, ο βήχας, που συνήθως επιδεινώνεται το πρωί και το βράδυ και η δύσπνοια.

Ο νούμερο «ένα» τρόπος για την προστασία από κρίσεις άσθματος είναι η αποφυγή της έκθεσης στα αλλεργιογόνα -από τη σκόνη και την υγρασία μέχρι τις έντονες μυρωδιές και τις απότομες μεταβολές της θερμοκρασίας. Σε συνδυασμό με την τήρηση της χορηγηθείσας αγωγής από τον ιατρό και τη σωστή χρήση των συσκευών για τα εισπνεόμενα φάρμακα ο ασθματικός ασθενής μπορεί να περιορίσει τις εκδηλώσεις της πάθησής του και να πάρει τη ζωή του στα χέρια του. Απαραίτητη βέβαια είναι η παρακολούθηση της νόσου και οι τακτικές επισκέψεις στον ιατρό, ακόμα και στην περίπτωση που δεν εκδηλώνονται συμπτώματα.

Με τη γνώση και την αποφυγή των παραγόντων που ενεργοποιούν το άσθμα και τις λοιπές αλλεργικές παθήσεις των αεραγωγών, αλλά και με αποτελεσματικές θεραπείες οι ασθενείς μπορούν να βελτιώσουν την ποιότητα της ζωής τους και να πάρουν μια… βαθιά ανάσα.